Znana dawniej jako Medal Nansena, nagroda ta nosi imię zmarłego norweskiego badacza polarnego Fridtjofa Nansena, pierwszego Wysokiego Komisarza Ligii Narodów ds. Uchodźców oraz laureata Pokojowej Nagrody Nobla w 1922 r. 

Ustanowiona w roku 1954, Nagroda Nansena jest przyznawana dorocznie osobom lub organizacjom w uznaniu ich pełnych oddania i nadzwyczajnych zasług na rzecz uchodźców i jest najbardziej prestiżową nagrodą przyznawaną przez UNHCR. Nagroda składa się z pamiątkowego medalu i ufundowanej przez rządy Norwegii i Szwajcarii nagrody pieniężnej w wysokości 100 tysięcy dolarów (USD).

Każdy może nominować osobę lub organizację do Nagrody Nansena, ale corocznego zwycięzcę wybiera specjalny komitet. Laureaci nagrody wybierani byli z bardzo różnych profesji. Niezależnie od wyznania, koloru skóry, wieku lub zawodu, każdy zwycięzca włożył niezwykły wysiłek i poświęcił ogromną ilość czasu niosąc pomoc osobom zmuszonym do uchodźstwa na całym świecie. 

Wchodząca w skład Nagrody Nansena nagroda pieniężna ma umożliwić jej laureatom realizację projektów na rzecz uchodźców przygotowanych w konsultacji z UNHCR. Dotychczas projekty, opłacane z tzw. Funduszu Nansena, pomogły uchodźcom w takich miejscach jak Kambodża, Botswana czy Wenezuela. Przyczyniły się do powstania specjalnego oddziału szpitalnego dla dzieci-uchodźców w Pakistanie, zbudowania szkół w Katumbie w Tanzanii oraz stworzenia projektów generowania dochodów dla osób wysiedlonych z południowego Libanu ze względu na zaminowanie tego terytorium. 

Ponad 60 osób, grup lub organizacji otrzymało Nagrodę Nansena od czasu, gdy jako pierwsza została nią narodzona Eleanora Roosevelt w 1954 r. W 2010  nagrodzona została fotoreporterka, Alixandra Fazzina za niezwykle przejmujące udokumentowanie życia osób zmuszonych do uchodźstwa w wyniku konfliktów.