Sytuacja ogólna

Kontekst

Najważniejszym czynnikiem warunkującym utrzymanie pokoju i stabilizacji w Sudanie jest obecnie ogólne porozumienie pokojowe (Comprehensive Peace Agreement, CPA) zawarte pomiędzy rządem a Ludowym Ruchem Wyzwolenia Sudanu (Sudan People's Liberation Movement, SPLM). W kwietniu 2010 roku odbyły się w tym państwie pierwsze od 24 lat ogólnokrajowe wybory. W centrum uwagi znajduje się teraz referendum ze stycznia 2011 roku oraz powiązane z nim decyzje polityczne podejmowane zarówno przed, jak i po nim.

Głównymi punktami zapalnymi w kraju są bogate w zasoby naturalne „trzy regiony”: Abyei, Nil Błękitny i Kordofan Południowy , w których często dochodzi do starć międzyklanowych. Inną problematyczną kwestią jest granica pomiędzy Północą a Południem, która jeszcze nie została ostatecznie ustalona. Dotychczas nie wdrożono także orzeczenia Stałego Sądu Arbitrażowego z ubiegłego roku w sprawie granic regionu Abyei.

Dzięki porozumieniu CPA ponownie zainteresowano się potrzebami w zakresie ochrony osób wewnętrznie przesiedlonych, które wywodzą się z Południa i mieszkają głównie wśród biedoty miejskiej Chartumu. Rodzą się obawy, że zarówno te osoby, jak i inni „Południowcy” mieszkający na północy – oraz „obywatele Północy” mieszkający na obszarze Sudanu Południowego – mogą doświadczać dyskryminacji, wykluczenia lub bezpaństwowości, w przypadku gdy referendum nie odbędzie się zgodnie z planem.

W 2010 roku rząd Sudanu zajął się nowelizacją Ustawy o azylu, która ma zastąpić Ustawę w sprawie regulacji azylowych z 1974 roku. Będzie to ogromny postęp w dziedzinie prawodawstwa, gdyż w prawie krajowym Sudanu zostaną zapisane zobowiązania międzynarodowe tego państwa wynikające z konwencji genewskiej z 1951 roku oraz z konwencji Unii Afrykańskiej z 1969 roku.

Usprawnienie systemów udzielania ochrony międzynarodowej to jeden z komponentów Strategii rozwiązania sytuacji przedłużającego się uchodźstwa w Sudanie i jest ono szczególnie istotne dla zaangażowania UNHCR we wschodnim Sudanie, gdzie nadal przebywa najwięcej uchodźców w skali całego kraju, szczególnie tych pochodzących z Erytrei. Niektórzy z nich przebywają na uchodźstwie już od 40 lat, a cały czas przybywają nowe osoby. Mimo że obszar ten posiada bogate zasoby naturalne, duża część miejscowej populacji cierpi z powodu chronicznego ubóstwa i zacofania, co może utrudnić wdrożenie porozumienia pokojowego w sprawie wschodniego Sudanu (Eastern Sudan Peace Agreement, ESPA).

W Sudanie Południowym w ciągu dwóch ostatnich lat wzrosła liczba aktów przemocy, głównie ze strony uzbrojonych grup, w tym ugandyjskiej Armii Bożego Oporu (Lord’s Resistance Army, LRA), oraz starć międzykalnowych. Dawniej konflikty między plemionami dotyczyły głównie bydła, natomiast teraz obserwuje się radykalną zmianę, gdyż w ich wyniku cierpią przede wszystkim kobiety i dzieci.

Według szacunków ONZ w różnych okresach w ciągu 18 miesięcy z powodu konfliktów międzyplemiennych i w wyniku działań LRA swoje miejsce zamieszkania musiało opuścić ponad 600 tysięcy osób. Całą tę sytuację pogarsza ogólny stan zacofania oraz brak żywności. Trwa spowodowany działalnością LRA napływ uchodźców z Konga i Republiki Środkowej Afryki. Na przykład na początku 2010 roku w Sudanie Południowym schronienia szukało ponad 3000 uchodźców z Konga..

Na zachodzie proces pokojowy w Darfurze został zahamowany, a perspektywy politycznego rozwiązania konfliktu pozostają mgliste. W pierwszej połowie 2010 roku nastąpiły gwałtowne starcia między siłami rządowymi a rebeliantami, między rywalizującymi ze sobą frakcjami rebeliantów oraz między plemionami, co doprowadziło do największej liczby ofiar od 2008 roku. Konflikty te, w połączeniu z utrudnionym dostępem do osób potrzebujących ograniczyły możliwość udzielenia pomocy humanitarnej. Przestępczość wzrosła tak bardzo, że celem ataków stali się także pracownicy organizacji humanitarnych.

Brak bezpieczeństwa, zajęcie ziemi i zniszczenie zbiorów to nadal główne przyczyny wysiedleń, powstrzymujące uchodźców przed powrotem do domu. Trwający już siedem lat konflikt w Darfurze zmienił tryb życia jego mieszkańców z wiejskiego i rolniczego na miejski. Możliwości zarobkowania i struktury społeczne w obozach dla uchodźców również uległy zmianie – obozy przypominają obecnie miasta, w których osoby wewnętrznie przesiedlone osiadły na stałe, by korzystać z bezpieczeństwa, ochrony i dostępu do podstawowych usług.

Potrzeby

W kontekście CPA i przyczyn konfliktu w Sudanie Południowym oraz „trzech regionów” wyłania się mnóstwo kwestii. W regionach tych jest wiele punktów zapalnych obejmujących zadawnione lub aktualne konflikty wybuchające na tle ziem i zasobów, co wywiera niebagatelny wpływ na sytuację ludności cywilnej. Osobami najbardziej poszkodowanymi stają się osoby wysiedlone. Temu wszystkiemu towarzyszy brak infrastruktury i podstawowych usług, a sytuację pogarszają jeszcze czynniki środowiskowe, takie jak sezonowe powodzie i brak żywności. Obawy rodzi los „Południowców” na Północy oraz „obywateli Północy” na Południu, gdyż mogą oni mieć problemy z uzyskaniem obywatelstwa, w zależności od wyników referendum.

Ochrony i pomocy będą ciągle wymagać uchodźcy przybywający do wschodniego Sudanu i Sudanu Południowego oraz Darfuru i Chartumu. Ponadto lepszego zrozumienia wymaga dynamika migracji mieszanych grup ludności we wschodnim Sudanie. Znalezienie trwałych rozwiązań oraz możliwości gwarantujących niezależność osobom od wielu lat przebywającym na uchodźstwie będzie nadal wymagało skoordynowanych wysiłków wielu zainteresowanych osób.

W Darfurze pilnej pomocy humanitarnej wymagają nowi uchodźcy. Trzeba dołożyć starań, by zneutralizować konflikty i rywalizację o zasoby naturalne. Poszukiwanie trwałych rozwiązań problemów osób wewnętrznie przesiedlonych wiąże się z ustanowieniem w miejscu ich pochodzenia warunków sprzyjających skutecznej reintegracji. Jednocześnie należy zapewnić schronienie tym, którzy zdecydują się zostać tam, gdzie się przenieśli.

W całym kraju zjawiskiem, które stanowi problem leżący u podstaw zmiany tradycyjnych założeń dotyczących powrotu uchodźców oraz osób wewnętrznie przesiedlonych do swoich pierwotnych społeczności, jest urbanizacja. W Chartumie oraz miastach na wschodzie kraju uchodźcy są stale narażeni na ryzyko łapanek i demonstracji, w konsekwencji rządowej dyrektywy nakazującej gromadzenie uchodźców w obozach.

W Sudanie Południowym należy podjąć wysiłki w celu rozwiązania sytuacji przedłużającego się uchodźstwa Etiopczyków z ludu Anuak oraz osób powracających i wewnętrznie przesiedlonych, doświadczających trudności w obszarach miejskich. W Darfurze osoby wewnętrznie przesiedlone, które zaczęły prowadzić nowy tryb życia po latach przebywania w obozach dla uchodźców, zlokalizowanych w obszarach miejskich, raczej nie wrócą na stałe do dawnego miejsca zamieszkania.

2011 UNHCR planning figures for Sudan
TYPE OF POPULATION	ORIGIN	JAN 2011		DEC 2011
		TOTAL IN COUNTRY	OF WHOM ASSISTED BY UNHCR	TOTAL IN COUNTRY	OF WHOM ASSISTED BY UNHCR
Total		4,644,800	1,527,600	4,817,100	1,582,100
Refugees	Eritrea	138,700	96,000	162,000	108,000
	Dem. Rep. of the Congo	21,000	16,000	23,000	18,000
	Chad	8,000	5,000	8,000	5,000
	Various	17,100	10,100	20,600	11,600
People in a refugee-like situation	Chad	35,000	10,100	35,000	10,100
	Various	10,000	3,400	18,500	3,400
Returnees (refugees)	Sudan	5,000	5,000	20,000	20,000
IDPs	Sudan	4,270,000	1,354,000	4,430,000	1,386,000
Returnees (IDPs)	Sudan	140,000	28,000	100,000	20,000

Główne cele

Warunki sprzyjające ochronie

Wzmożono wysiłki w celu zapobiegania bezpaństwowości.

• Nowe krajowe ramy prawne dotyczące narodowości i powiązane ustalenia administracyjne są zgodne ze standardami międzynarodowymi.

Zintensyfikowano działania w zakresie osób wewnętrznie przesiedlonych.

• Zapewniono skuteczniejszą ochronę osobom wewnętrznie przesiedlonym dzięki zacieśnieniu współpracy między rządem, organizacjami pozarządowymi oraz ONZ.

Zasoby naturalne i środowisko zyskały lepszą ochronę.

• Na wschodzie kraju i w Darfurze ograniczono ryzyko, jakie niosą ze sobą kwestie środowiskowe.

Rzetelne procedury udzielania ochrony

Nastąpiła poprawa warunków przyjmowania nowych uchodźców.

• Blisko 80 procent osób ubiegających się o azyl na wschodzie kraju ma dostęp do procedur ustalania statusu uchodźcy.

Utrzymano lub poprawiono standardy w zakresie rejestracji i profilowania uchodźców oraz osób wewnętrznie przesiedlonych.

• Co sześć miesięcy tworzy się lub aktualizuje profil populacji osób wewnętrznie przesiedlonych na południu kraju.

Podstawowe potrzeby i świadczenia

Stan zdrowia populacji będącej pod opieką UNHCR pozostaje stabilny.

• Umieralność wśród uchodźców na wschodzie i południu Sudanu wynosi 1,5 na tysiąc osób.
• Na wschodzie większość ofiar gwałtu wśród uchodźców otrzymuje pomoc profilaktyczną w ciągu 72 godzin od incydentu.

Osoby potrzebujące mają wystarczający dostęp do edukacji.

• Wśród uchodźców w Darfurze na 40 uczniów przypada 1 nauczyciel, natomiast na wschodzie stosunek ten wynosi 50:1.
• Zintensyfikowano usługi świadczone na rzecz grup o szczególnych potrzebach.

Ochrona przed przemocą i wyzyskiem

Ograniczono negatywny wpływ przesiedlenia na społeczności przyjmujące.

• Społeczności przyjmujące osoby wewnętrznie przesiedlone w Darfurze oraz uchodźców na wschodzie Sudanu i w Sudanie Południowym tolerują ich stałą obecność.

Usprawniono dostęp do środków prawnych.

• Uchodźcy na wschodzie i osoby wewnętrznie przesiedlone w Sudanie Południowym mają dostęp do krajowych systemów wymiaru sprawiedliwości.

Wzmocniono ochronę dzieci.

• Większość zidentyfikowanych dzieci bez opieki we wschodnim Sudanie otrzymuje ochronę.

Udział społeczności lokalnych i samorządność

Polepszyły się możliwości zarobkowania oraz wzrósł poziom niezależności uchodźców, osób wewnętrznie przesiedlonych i powracających.

• Prawie 95 procent uchodźców i osób wewnętrznie przesiedlonych na południu oraz 50 procent uchodźców na wschodzie może uzyskać zatrudnienie przynoszące dochód.

Trwałe rozwiązania

Uchodźcy i osoby wewnętrznie przesiedlone korzystają z trwałych rozwiązań.

• Blisko 34 procent uchodźców na wschodzie może się zintegrować z lokalną społecznością.
• Wszystkie osoby spośród uchodźców na wschodzie zidentyfikowane jako te wymagające przesiedlenia, zostały skierowane do odpowiednich krajów.
• Prawie 90 procent osób powracających na południu kraju ma taki sam dostęp do

W Sudanie Południowym następuje fala dobrowolnych powrotów osób wewnętrznie przesiedlonych.

• Osiemdziesiąt procent takich osób dobrowolnie wraca do miejsca pochodzenia z zachowaniem bezpieczeństwa i godności ludzkiej.

Strategia i działania w 2011

Biuro będzie dążyć do wspierania procesu pokojowego poprzez pomoc w tworzeniu sprzyjającego otoczenia, mającego zapobiegać wszelkim negatywnym zjawiskom, oraz promowanie trwałych rozwiązań. UNHCR jest postrzegane jako kluczowy podmiot pomagający stronom porozumienia CPA w rozwiązaniu kwestii narodowości i obywatelstwa. Na krytycznych „trzech obszarach” Biuro UNHCR zapewni wskazówki w kwestiach ochrony oraz wsparcie w ramach współpracy między agendami.

We wschodnim Sudanie UNHCR będzie nadal zapewniać ochronę i pomoc uchodźcom oraz osobom ubiegającym się o azyl, w tym nowo przybyłym oraz przemieszczającym się w ramach wtórnych ruchów migracyjnych, ograniczać liczbę uchodźców zależnych od bezpośredniej pomocy oraz wykorzystywać strategicznie trwałe rozwiązanie, jakim jest przesiedlenie. Planuje się przekształcić do roku 2012 osiem obozów w samowystarczalne wsie oraz wzmocnić starania na rzecz niezależności w pozostałych obozach. W utrzymanie infrastruktury obozów, udostępnionej również miejscowej ludności, zaangażują się właściwe sudańskie ministerstwa. UNHCR będzie nadal optować za realizacją programów na rzecz uchodźców, które dotyczyłyby rozwoju całych regionów. Na wschodzie kraju UNHCR skoncentruje się bardziej na potrzebach osób wewnętrznie przesiedlonych.

Biuro UNHCR w Chartumie będzie się nadal zajmować potrzebami uchodźców przebywających na terenach miejskich. Będzie także dążyć do zintensyfikowania wysiłków w dziedzinie obywatelstwa i bezpaństwowości oraz do realizowania ogólnokrajowej polityki i strategii rejestrowania, ponownego osiedlania i przesiedlania z obszarów miejskich. Biuro będzie także odgrywać główną rolę w działaniach na rzecz ochrony osób wewnętrznie przesiedlonych, prowadzonych w ramach współpracy między agendami.

W Sudanie Południowym UNHCR będzie nadal ułatwiać powrót i reintegrację uchodźców oraz reagować na napływ nowych. Będzie także wspierać rząd Sudanu Południowego w przyjęciu odpowiedzialności za ochronę uchodźców z Konga i Etiopii oraz pomagać w rozwoju procedur przyznawania statusu uchodźcy. Ponadto, Biuro UNHCR zajmie się także kwestiami obywatelstwa, aby zapobiec zjawisku bezpaństwowości. Priorytetem tych działań jest zawsze przyczynianie się do procesu pokojowego poprzez promowanie ochrony opartej na społecznościach oraz projektów na rzecz pokoju. UNHCR skonsoliduje także swoje wysiłki na rzecz osób wewnętrznie przesiedlonych.

W Darfurze UNHCR wzmocni swoją rolę lidera grupy zadaniowej ds. ochrony. Będzie nadal chronić uchodźców i pomagać im w obozach, promując jednocześnie uzyskanie przez nich niezależności. UNHCR dopilnuje także, aby uchodźcy mieszkający w lokalnych społecznościach mieli dostęp do podstawowych usług oraz możliwości uzyskania ochrony, głównie poprzez takie działania jak zapewnianie pomocy osobom wewnętrznie przesiedlonym przebywającym w obozach oraz wspieranie społeczności na obszarach miejskich, z których pochodzą uchodźcy, gdzie istnieje szansa na wdrożenie trwałych rozwiązań.

Ograniczenia

Istnieje niebezpieczeństwo, że w rozmowach po referendum kwestia obywatelstwa nie zostanie wystarczająco mocno zaakcentowana i opóźni się wdrożenie rządowej nowelizacji Ustawy o azylu z 1974 roku oraz polityki dotyczącej uchodźców na terenach miejskich. Wsparcie osób zainteresowanych na rzecz Strategii rozwiązań we wschodnim Sudanie może okazać się niewystarczające. Z uwagi na brak bezpieczeństwa, problemy logistyczne oraz warunki pogodowe, dostęp do obszarów w Sudanie Południowym może być w dalszym ciągu utrudniony. Ponadto na wdrożenie strategii UNHCR w Darfurze mogą mieć wpływ brak bezpieczeństwa oraz niewystarczająca obecność w Sudanie organizacji pozarządowych. 

Organizacja i wdrożenie

Koordynacja

UNHCR ściśle współpracuje z rządem Sudanu, lokalnymi i międzynarodowymi organizacjami pozarządowymi, Międzynarodową Organizacją ds. Migracji (IOM), Międzynarodowym Komitetem Czerwonego Krzyża (ICRC), agendami ONZ oraz dwiema misjami ONZ w Sudanie (UNMIS oraz UNAMID). Komisja ds. pomocy humanitarnej oraz sudański komisarz ds. uchodźców pozostają głównymi partnerami UNHCR ze strony rządowej. W konkretnych kwestiach Biuro UNHCR współpracuje także z właściwymi ministerstwami.

Informacje finansowe

Między rokiem 2006 a 2010 całkowity budżet przeznaczony na pomoc Sudanowi wzrósł ponad dwukrotnie z powodu stałego wzrostu zarówno programów rocznych, jak i dodatkowych. Największy wzrost odnotowano w latach 2009 i 2010 po dokonaniu gruntownej analizy potrzeb. Niestety, równocześnie nie wzrosły odpowiednio poziomy finansowania, co sprawiło, że nie udało się osiągnąć wszystkich założonych celów.

Budżet UNHCR na rok 2011 wynosi blisko 195 milionów USD. Plan na rok 2011 uwzględnia ogólny cel UNHCR przyczynienia się do procesu pokojowego w Sudanie poprzez świadczenie pomocy osobom wysiedlanym oraz poszukiwanie rozwiązań kwestii przesiedleńczych przed referendum przewidzianym na rok 2011 i po nim.

Source: UNHCR Global Appeal 2011 Update