UNHCR realizuje swoje działania w oparciu o mandat Wysokiego Komisarza ds. Uchodźców określony w art. 35 konwencji z 1951 r. dotyczącej statusu uchodźców, Statut UNHCR z 1950 r. oraz rezolucje Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych. Warunki funkcjonowania Biura UNHCR w Polsce określa Umowa pomiędzy Wysokim Komisarzem Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców a Rządem Rzeczypospolitej Polskiej dotycząca statusu prawnego, immunitetów i przywilejów Wysokiego Komisarza i jego personelu w Rzeczypospolitej Polskiej z 1992 r. 

Działania UNHCR na rzecz uchodźców w Polsce obejmują kwestie związane z zapewnieniem dostępu do możliwości szukania ochrony międzynarodowej na terytorium Polski, odpowiednimi warunkami recepcyjnymi osób ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy, rzetelną i efektywną procedurą uchodźczą, oraz poszukaniem trwałych rozwiązań problemów osób objętych ochroną międzynarodową.

W zakresie dostępu cudzoziemców do możliwości szukania ochrony międzynarodowej na terytorium Polski UNHCR w 2011 roku kontynuuje projekt monitoringu granic we współpracy z Centrum Pomocy Prawnej im. Haliny Nieć w Krakowie. W ramach tego - jedynego tego typu - projektu realizowane są systematyczne działania na rzecz niesienia pomocy prawnej osobom ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy przebywającym w warunkach detencji, jak również szkolenia dla funkcjonariuszy Straży Granicznej w zakresie praw osób objętych mandatem UNHCR. Dodatkowo, UNHCR uczestniczy w działaniach o charakterze monitoringowym prowadzonych bezpośrednio na zewnętrznej granicy Polski. Od października 2009 r. powyższe działania realizowane są na podstawie porozumienia zawartego pomiędzy UNHCR a Komendantem Głównym Straży Granicznej w Polsce.

Działania na rzecz zapewnienia odpowiednich warunków recepcyjnych realizowane są w oparciu o formułę Promocji zagadnień wieku, płci i różnorodności (AGDM) we współpracy z Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwem Pracy i Polityki Społecznej, Urzędem ds. Cudzoziemców, Urzędami Wojewódzkimi, władzami lokalnymi, policją, organizacjami pozarządowymi oraz samymi uchodźcami i uchodźczyniami. Projekt AGDM przyczynia się do pogłębienia zrozumienia problemów osób objętych mandatem UNHCR wśród uczestniczących w nim osób, instytucji i organizacji pozarządowych.

Poprawie warunków recepcyjnych służą również działania podejmowane w ramach porozumienia w celu zapobiegania i reagowania na przypadki przemocy na tle seksualnym oraz ze względu na płeć w ośrodkach recepcyjnych (SOP on SGBV) podpisanego przez przedstawicieli Urzędu do Spraw Cudzoziemców, policji, UNHCR oraz polskich organizacji pozarządowych. W ramach tego porozumienia prowadzone są szkolenia dla osób wchodzących w skład tzw. lokalnych zespołów współdziałania oraz samych cudzoziemców, a także działania monitoringowe oraz informacyjne. Niezależnie od powyższych działań UNHCR przeprowadza monitoring warunków w ośrodkach recepcyjnych .

Działania na rzecz zapewnienia rzetelnej i efektywnej procedury, jako istotnego elementu Wspólnej Europejskiej Polityki Azylowej, realizowane są przede wszystkim w ramach Inicjatywy na rzecz Jakości (Quality Initative) zapoczątkowanej przez UNHCR we współpracy z Urzędem ds. Cudzoziemców w 2007 r. Obecnie realizowana jest jej druga edycja Projekt Dalszego Podnoszenia Jakości Procedur Azylowych (Further Development of Quality, FDQ) współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu na rzecz Uchodźców (ERF) na poziomie wspólnotowym. 

Dodatkowo UNHCR angażuje się w organizację seminariów i spotkań poświęconych zagadnieniom azylowym we współpracy z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie oraz Radą do Spraw Uchodźców.

UNHCR w Polsce kontynuuje działania promujące trwałe rozwiązania problemów uchodźców, do których w kontekście aktualnej sytuacji w Polsce należy lokalna integracja. W tym celu organizuje konferencje poświęcone zagadnieniu integracji, promuje tworzenie Zespołów do Spraw Integracji Uchodźców jako organów doradczych przy poszczególnych Wojewodach. Dodatkowo, UNHCR publikuje materiały na temat możliwych metod rozwiązywania problemów związanych z integracją uchodźców w kraju oraz promuje działania zmierzające do badania sytuacji uchodźców na terytorium Polski.

Innym trwałym rozwiązaniem problemów uchodźców na świecie są przesiedlenia do krajów zapewniających im bezpieczeństwo fizyczne i prawne. W zakresie działań na rzecz promowania przesiedleń uchodźców do Polski, UNHCR kontynuuje ekspercką współpracę  z Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwem Pracy i Polityki Społecznej poprzez organizację misji studyjnych, wspieranie udziału w spotkaniach międzynarodowych poświęconych temu zagadnieniu oraz zachęcanie do przystępowania do projektów zmierzających do budowy kompetencji potrzebnych do realizacji tego rodzaju działań. 

UNHCR w Polsce w ramach swojego mandatu promuje działania na rzecz przystąpienia przez Polskę do Konwencji o statusie bezpaństwowców z 1954 r. i Konwencji o ograniczaniu bezpaństwowości 1961 r., a także Europejskiej Konwencji o Obywatelstwie z 1997 r. Efektem tych działań było zorganizowanie seminariów i konferencji we współpracy z Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji i Urzędem do Spraw Cudzoziemców oraz publikacja materiałów poświęconych zagadnieniu obywatelstwa i bezpaństwowości.